x

Dieta planetarna - jedyny ratunek

Kategoria: Lifestyle - styl odżywiania    01.01.2023

To, co codziennie ląduje na naszych talerzach, ma kluczowe znaczenie w procesie walki ze zmianami klimatycznymi. Najwyższy czas, żeby przekształcić nasze wybory żywieniowe na takie, które sprzyjają Ziemi.

Fot. Canva
Fot. Canva
Eksperci twierdzą, że bez zmiany nawyków żywieniowych ludzkość nie będzie w stanie spełnić postanowień zawartych w Celach Zrównoważonego Rozwoju [patrz 1] oraz Postanowieniu Paryskim [patrz 2]. Rozwiązaniem zaproponowanym przez naukowców z Komisji EAT – Lancet Commission on Food, Planet, Health jest tzw. dieta planetarna.
Na podstawie danych naukowych stworzono wytyczne dotyczące spożycia poszczególnych grup produktów w ilościach, które sprzyjają zarówno zdrowiu jednostek, jak i dobru planety. Celem było pogodzenie potrzeb żywieniowych rozrastającej się populacji ludzi [patrz 3] oraz konieczności zminimalizowania negatywnych skutków, jakie produkcja żywności wywiera na planetę.

ZRÓWNOWAŻONE SYSTEMY ŻYWNOŚCIOWE
Obecnie globalna produkcja żywności wzmaga degradację środowiska naturalnego i przyczynia się do nasilenia zmian klimatycznych. Współczesne systemy żywnościowe odpowiadają za niemal ¼ wszystkich emisji gazów cieplarnianych i są jedną z przyczyn spadku bioróżnorodności na Ziemi, a także pochłaniają ogromne ilości wody i innych zasobów naturalnych.

Zmiany w systemach żywnościowych są, obok wprowadzenia opartej na artykułach roślinnych diety planetarnej oraz znacznego zmniejszenia ilości marnowanego i wyrzucanego jedzenia, jednym z elementów koniecznych do zminimalizowania negatywnego wpływu produkcji żywności na środowisko naturalne.

Pierwszym krokiem do zbudowania zrównoważonego systemu żywnościowego w Unii Europejskiej, chroniącego zarówno ludzi, jak i środowisko naturalne, było wprowadzenie strategii „z pola na stół”. To jedno z kluczowych działań w ramach europejskiego zielonego ładu.Priorytetem tej strategii jest zapewnienie bezpieczeństwa żywnościowego, a także przyczynienie się do osiągnięcia neutralności klimatycznej do 2050 r. za pomocą działań skupionych na sposobach produkcji żywności. Główne założenia to m.in. zapewnienie wystarczającej podaży pełnowartościowej żywności w rozsądnej cenie, propagowanie bardziej zrównoważonej konsumpcji oraz poprawienie dobrostanu zwierząt.

Według badania Eurobarometru (2021) ponad 30% Europejczyków kupuje oraz spożywa więcej żywności ekologicznej (32%) i kupuje oraz spożywa mniej mięsa (31%). Już 16% mieszkańców Europy bierze pod uwagę ślad węglowy swoich zakupów żywnościowych, co czasem wpływa na ich decyzje zakupowe. Badanie to pokazuje, że ludzie zaczynają być świadomi swoich wyborów żywieniowych i ich wpływu na środowisko. Wciąż mamy przed sobą jednak długą drogę do osiągnięcia wspólnego, globalnego celu, jakim jest zapewnienie zdrowej i zrównoważonej diety dla wszystkich ludzi bez nadwyrężania zasobów planety.

Konieczne są: wprowadzenie istotnych reform w sposobie odżywiania ludzi, redukcja strat i marnotrawstwa żywności w gospodarstwach domowych, sklepach oraz lokalach gastronomicznych, a także poprawa praktyk produkcji żywności.

Fot. Canva
Fot. Canva
ZAŁOŻENIA DIETY PLANETARNEJ – Z CZYM TO SIĘ JE?
Dieta planetarna to sposób żywienia, który opiera się na produktach pochodzenia roślinnego, z niewielką ilością produktów odzwierzęcych. Według autorów raportu EAT – Lancet Commission on Food, Planet, Health (2019) konieczne może okazać się zredukowanie ilości spożywanego cukru oraz czerwonego mięsa o ponad 50%. Cel ten jednak ma zostać osiągnięty głównie poprzez redukcję nadmiernego spożycia tych produktów w krajach rozwiniętych. Dieta planetarna została sformułowana na podstawie założeń diety śródziemnomorskiej czy okinawskiej z wykorzystaniem roślinnych zamienników dla produktów odzwierzęcych. Te dwa modele żywieniowe są powszechnie uznawane za wzorcowe – wykazują wysoką gęstość odżywczą i optymalną zawartość witamin i antyoksydantów.

Zmiany sposobu żywienia w kierunku założeń diety planetarnej wymagają niemal dwukrotnego zwiększenia konsumpcji warzyw, owoców, roślin strączkowych oraz orzechów, a więc artykułów pochodzenia roślinnego. Produkcja tych grup żywności jest mniej obciążająca dla środowiska naturalnego, a same produkty zaliczane do tych korzystnie wpływających na zdrowie.

Istnieją deklaracje zakładające, że odpowiednio zbilansowana, indywidualnie dostosowana dieta roślinna wykazuje pozytywny wpływ na zdrowie i funkcjonowanie człowieka. Stanowiska dietetyków z całego świata są pod tym względem zgodne. W każdym roku formułowane są nowe zalecenia i źródła wiedzy, które mają pomóc w praktycznym zastosowaniu prozdrowotnych rozwiązań. I tak np. Amerykańskie Stowarzyszenie Dietetyczne wyraża stanowisko, że odpowiednio zaplanowane diety wegetariańskie i wegańskie są zdrowe, spełniają zapotrzebowanie żywieniowe i mogą zapewniać korzyści zdrowotne przy zapobieganiu i leczeniu niektórych chorób. Dobrze zaplanowane są odpowiednie dla osób na wszystkich etapach życia, włącznie z okresem ciąży i laktacji, niemowlęctwa, dzieciństwa, dojrzewania, oraz dla sportowców.

ROLA DIETETYKÓW I PRODUCENTÓW
W urzeczywistnianiu założeń diety planetarnej, a co za tym idzie – w transformacji systemu żywnościowego – ogromną rolę odgrywają dietetycy. Do szczególnie istotnych wyzwań należy edukacja konsumentów, którzy dokonują codziennych wyborów produktów ze sklepowych półek. Z kolei za ich dostępność i innowacyjność odpowiadają producenci żywności.

Warto podkreślić, że dieta planetarna ma wykazywać działanie prozdrowotne i wprowadzać zrównoważone rozwiązania w niezbędnych procesach technologicznych. Jeden z istotnych celów obejmuje wpływ na ograniczenie produkcji żywności wysoko przetworzonej o niskiej wartości odżywczej.

Innowacyjne produkty roślinne powinny być bogatym źródłem niezbędnych składników i wykazywać optymalną wartość odżywczą. Zwiększenie dostępności wartościowych produktów roślinnych jest ważnym elementem dążenia do bardziej zrównoważonego rozwoju poprzez modyfikacje żywieniowe.

JAK HORECA MOŻE WPŁYWAĆ NA POPRAWĘ DOBROSTANU ŻYCIA NA ZIEMI
Branża spożywcza ma bezpośredni wpływ na dobro całej planety. Dokładne sprawdzanie i eliminowanie zagrożeń wynikających z gospodarowania półproduktami i produktami żywnościowymi leży po stronie HoReCa. Każde przedsiębiorstwo działa według określonych zasad i wartości. Do globalnych celów należy wprowadzanie zasad zrównoważonego rozwoju w życie. Należy więc wpisać się w ten przełomowy trend, udowadniając odpowiedzialne podejście do dbałości o dobro ludzi, zwierząt i całej planety.

W obecnej sytuacji warto podejmować racjonalne decyzje przynoszące realne korzyści. Dzisiejsze możliwości obejmują stopniowe wprowadzanie zmian, by te utrwaliły się w łańcuchach dostaw, produkcji i dystrybucji żywności. Dzięki innowacyjnym pomysłom oraz otwartości działów branży HoReCa i wymagających konsumentów, możliwe staje się utrwalenie tych założeń w sposób zapewniający realne bezpieczeństwo życia następnych pokoleń.

Edukacja pracowników branży HoReCA to podstawowy krok do wprowadzenia realnych zmian. W gestii restauratorów, właścicieli cateringów, przedsiębiorców leży wprowadzanie do systemu szkoleń założeń diety planetarnej. Należą do nich najważniejsze zasady, cele i rozwiązania technologiczne oraz praktyczne sposoby na zastosowanie się do transformacji systemu żywnościowego.

Fot. Canva
Fot. Canva
Podkreśla się także zastosowanie praktycznych wskazówek i porad umożliwiających ograniczanie marnotrawstwa żywności oraz maksymalizację wykorzystania każdego z produktów. Istnieje wiele sposobów, znanych zresztą od wieków i stosowanych przez ludzi na całym świecie, pozwalających na pełne wykorzystanie konkretnych produktów, w tym roślin, warzyw, owoców, pestek i ziaren.

Edukacja powinna wskazywać najważniejsze zadania nie tylko od strony kulinarnej, ale i dietetycznej. Warto podkreślić, że założenia diety planetarnej obejmują potrawy pełnowartościowe, służące zdrowiu ludzi, niewywołujące globalnych szkód. Ma to szczególne znaczenie w żywieniu zbiorowym, w restauracjach, cateringach.

Lokalne zakupy, sprawdzanie źródeł pochodzenia, sposobu zbierania i przetwarzania produktów to najistotniejsze zadania należące do restauratorów. Poprzez codzienne, zrównoważone wybory, m.in. zakupy produktów żywnościowych, w sposób znaczący mogą oni przyczynić się do optymalizacji i transformacji systemu żywnościowego. Do zadań osób odpowiedzialnych za dobór produktów należy sprawdzenie drogi, którą musi pokonać przysłowiowe ziarno, by finalnie trafić na stół konsumenta. By działać racjonalnie, trzeba kupować lokalnie. Tam, gdzie to możliwe, warto pochylić się nad źródłem pochodzenia każdego produktu.

Kolejny ruch to modyfikowanie i wprowadzanie roślinnych rozwiązań do menu, wszędzie gdzie jest to możliwe. Transparentne wartości i działania proplanetarne to klucz do serca konsumentów, którzy coraz częściej podkreślają, że ograniczanie produktów pochodzenia zwierzęcego staje się dla nich ważną kwestią przy wyborach podejmowanych w restauracjach, sklepach czy w cateringu.

Selektywne podejście konsumentów jest w znacznej mierze wyznaczane przez trendy i globalne potrzeby. Każda restauracja powinna mieć w karcie przynajmniej jedno danie w pełni roślinne, umożliwiające konsumentowi podejmowanie decyzji zgodne z jego przekonaniami.Dieta planetarna jest fleksitariańska i odpowiada na wszelkie globalne trendy branży spożywczej. Zmiana sposobu odżywiania i zredukowanie ilości spożywanych produktów odzwierzęcych prowadzi do zredukowania emisji gazów cieplarnianych oraz wszelkich innych czynników zagrażających środowisku, związanych z hodowlą zwierząt. Całkowite wyeliminowanie mięsa, mleka i produktów mlecznych, jaj może być zbyt ograniczającym wyzwaniem. Wykorzystywanie roślinnych zamienników w sposób zrównoważony, pozbawiony zakazów może natomiast ułatwić konsumentom codzienne wybory, które będą stanowiły filar zdrowia ludzi i ogólnego dobrostanu.

Przypisy:
[1] Cele Zrównoważonego Rozwoju to 17 wytycznych zawartych w „Agendzie na rzecz zrównoważonego rozwoju 2030”, dotyczących planu działania na rzecz przeobrażeń świata w kierunku takiego rozwoju, który umożliwi ludziom realizację ich potrzeb z uwzględnieniem potrzeb przyszłych pokoleń.
[2] Porozumienie Paryskie to plan działań mający na celu ograniczenie globalnego ocieplenia znacznie poniżej 2°C, a docelowo do 1,5 °C względem epoki przedprzemysłowej, aby ograniczyć ryzyko i szkody wywołane przez zmianę klimatu.
[3] Szacuje się, że w 2050 r. na świecie będzie żyło 9,7 mld osób.

Źródła:
https://eatforum.org/content/uploads/2019/07/EAT-Lancet_Commission_Summary_Report.pdf
https://www.consilium.europa.eu/pl/policies/climate-change/parisagreement/
https://europa.eu/eurobarometer/surveys/detail/2273
https://www.consilium.europa.eu/pl/policies/from-farm-to-fork/American Dietetic Association
Harvard Medical School

Autorki: Zofia Leszczyńska i Aleksandra Kuszneruk

Autor tekstu: ( red. )

Zobacz także

Niemal połowa Polaków choć raz próbowała wykluczyć z diety mięso [BADANIE]

Co drugi Polak przynajmniej raz w życiu próbował zrezygnować z jedzenia mięsa i przejść na dietę wegetariańską lub wegańską - wynika z badań agencji Insight Lab, przeprowadzonych na zlecenie Pyszne.pl. Aż 12% ankietowanych zadeklarowało, że nie je mięsa bądź wszelkich produktów odzwierzęcych.

Noworoczne postanowienia Polaków. Dlaczego chcemy jeść mniej mięsa i jak wytrwać w tym wyzwaniu?

Aż 77 proc. Polaków podejmuje w 2023 roku wyzwania. Chcemy zacząć biegać i chodzić na siłownię, więcej oszczędzać oraz… jeść mniej mięsa - takie są najważniejsze postanowienia noworoczne rodaków.

Dieta roślinna w żywieniu zbiorowym podstawą wegeprzyszłości

Ważnym krokiem jest upowszechnienie dostępu do wegediety w żywieniu zbiorowym. Szkoły, uczelnie, szpitale i urzędy powinny być wzorem zdrowego i zrównoważonego odżywiania się.

Plant-based is the new black = nowa roślinna normalność?

Roślinne dania w restauracjach opierających się na tradycyjnej kuchni bardzo często traktowane są drugorzędnie. I nie chodzi tu nawet o kwestię dostępności, ale o sposób prezentowania ich w menu, który może być mało zachęcający dla klientów restauracji.

(Nie) wszystkie ruchy dozwolone, czyli o komponowaniu roślinnych dań

Usunięcie mięsa z listy składników nie powinno oznaczać, że dania będą mniej smaczne czy kompromisowe pod względem wartości odżywczych i sytości. Podpowiadamy, jak tworzyć roślinne potrawy, które przyciągną tłumy

Kuba Korczak: Roślinnie jemy i nie marnujemy

"Jeśli myślisz, że jesteś za mały, by stanowić różnicę (czyli zmieniać świat), spróbuj zasnąć w obecności komara" Jego Świątobliwość Dalajlama

Inne kategorie

Podcasty

Konsument, który żyje w poczuciu zagrożenia: jak z nim prowadzić dialog? [PODCAST]

Jak zmieniają się konsumenci i jak zmieniają się producenci? W jaki sposób obie te grupy odczuwają niepokoje i jak warto na nie reagować - opowiada Małgorzata Cebelińska, dyrektor handlu firmy Mlekpol.
wicej

Video

Ruch to zdrowie, ale pamiętaj o bezpieczeństwie
Zespół stresu pourazowego – jak zadbać o swoją przyszłość ?
Społeczna odpowiedzialność – myśl o innych
Techniki relaksacji – jak się zregenerować?
Obniżenie nastroju – zrób nowy plan
Lęk przed utratą pracy – jak sobie z nim poradzić?
Konflikty w rodzinie – jak do nich nie dopuścić?
Kontrola – jak jej nie stracić ?
więcej