x

Jarosław Dumanowski: Wiśnie. Inspiracje z historii

Kategoria: Lifestyle - blog

Dawna kuchnia była ściślej związana z rytmem przyrody i lokalnymi produktami niż nasze dzisiejsze zglobalizowane jedzenie. Ograniczenie liczby dostępnych składników i ich krótka, sezonowa dostępność były prawdziwym wyzwaniem, a wyzwania zwykle ożywiają inwencję i prowadzą do kulinarnych wynalazków.

Jarosław Dumanowski. Foto: archiwum prywatne.
Jarosław Dumanowski. Foto: archiwum prywatne.
Wbrew potocznym wyobrażeniom o kuchni polskiej jako opartej tylko na mięsie zawsze ogromną rolę odgrywały w niej warzywa i owoce. Sięgano po owoce świeże, suszone, podwędzane, zaprawiane w cukrze, kandyzowane, przechowywane w zapiekanych blokach (babach)... Obok jabłek, śliwek i gruszek najważniejszą rolę odgrywały wiśnie, które staropolscy kucharze wykorzystywali w bardzo różnorodny sposób. Stanisław Czerniecki, autor pierwszej zachowanej polskiej książki kucharskiej „Compendium ferculorum, albo zebranie potraw” z 1682 r., wprost uwielbiał sok wiśniowy, którego chętnie używał jako składnika sosów. Sok wiśniowy był w „Compendium...” nieodzownym składnikiem czerniny (zarówno w klasycznej, krwawej wersji, jak i w barokowej czerninie bez krwi), autor wspomniał o nim także w przepisie na potrawkę z drobiu z wiśniami. W soku wiśniowym zalecał ponadto przygotowywać „ryby czarno” (karpia z krwią), karpia z piernikami i minogi.
W recepturach z XVI w. zwraca uwagę używanie pestek wiśni jako przyprawy. Z reguły tłuczono je razem z owocami, dodawano wschodnich przypraw, a następnie przecedzano przez płótno lub sito. Takie wiśnie z migdałowym posmakiem pestek dodawano do dziczyzny, ale też do potraw mącznych i galaret. Używano ich też do wyrobu octu (trzeba pamiętać o zawartym w nich kwasie pruskim).
Zaciekawiła mnie receptura na wiśnie nadziewane spisana w połowie XVIII w. Wydrylowane wiśnie nadziewano goździkami, cynamonem i imbirem, podsuszano w piecu i oblewano gęstym syropem albo miodem. Zapewne zdziwiłby nas też XVI-wieczny zwyczaj przygotowywania wiśniowej „farmuszki” (polewki) na winie ze smalcem.
Przepisy z XIX w. brzmią już całkiem znajomo: smażone jabłka faszerowane wiśniami z tartą bułką, wiśnie z szypułkami smażone w cieście naleśnikowym na winie („Kucharka doskonała wiedeńska”), szpinak z sokiem wiśniowym (Jan Szyttler) czy też wiśnie marynowane w occie z korzennymi przyprawami. Zupę z podsmażanych na maśle z mąką wiśni przygotowywano na winie ze skórką cytryny, cynamonem i goździkami oraz podawano z grzankami smażonymi w maśle. Z wiśni przyrządzano pierogi, „babkę”, leguminę i lody, wina, nalewki, sosy. A my w oczekiwaniu na wiśnie proponujemy całe wiśniowe menu.

CHŁODNIK Z WIŚNI
Zupełnie dojrzałe kwaśne wiśnie obierają się z ogonków, tłuką się z pestkami, kilką goździków, troszkę cynamonu w moździerzu, a gdy kilka godzin postoją w glinianym naczyniu, wyciskają się przez chustę. Przydaję się drugie tyle wina czerwonego ile jest soku, osładza się cukrem w miarę, przepuszcza się przez sito i wydaje się z biszkoptami.
C.E. Grebitz, Rządna gospodyni we względzie kuchni i śpiżarni, Wilno 1838

POTRAWA CZARNO GOTOWANA Z POWIDŁAMI
Jelenia lubo daniela, wieprza dzikiego, sarnę, dziką kozę i cokolwiek domowego chcesz gotować czarno, tak gotuj. Weźmij jelenia albo łosia, porąb w sztuki jakie chcesz. Odwarz, wstaw, nacedziwszy rosołem i octem, warz. A gdy dowiera, miej powidła przebite, rozpuszczone octem, przydaj soku wiśniowego, słodkości, pieprzu, imbieru, goździków, cynamonu. Przywarz, a daj na stół. A jeżeli chcesz, postrząśnij migdałami wzdłuż krajanemi, wprzód oparzonemi i białym cukrem.
S. Czerniecki, Compendium ferculorum albo zebranie potraw, Kraków 1682

WIŚNIE SMAŻONE W MAŚLE
Zrób wiązeczki z pięknych świeżych wiśni. Zrobione maczaj, sporządziwszy wolne ciasto z przedniej mąki, wina, jaj i cukru, a potem smaż je prędko w maśle. Albo: włóż do rondla kawałek masła, niech się rozpali, wsyp trzy małe łyżki pięknej mąki, niech się upraży żółto, wyłóż do donicy, nalej pięć łyżek wina, wbij całe jajo i dodaj tyle białka, aby miało przyzwoitą gęstość, potem wstaw to do ciepłej wody, aby nie schłódło, maczaj w tem wiśnie i smaż je w maśle.
Kucharka doskonała wiedeńska, Warszawa 1825

Felieton ukazał się w „Food Service" 6/2019 nr 186.

Autor tekstu: Jarosław Dumanowski
O AUTORZE
Jarosław Dumanowski
Historyk, kieruje Centrum Dziedzictwa Kulinarnego na UMK w Toruniu, członek rady naukowej Europejskiego Instytutu Historii i Kultur Jedzenia. Redaktor serii „Monumenta Poloniae Culinaria”, współpracuje z szefami kuchni (jest członkiem Fundacji Klubu Szefów Kuchni) i producentami żywności.

Zobacz także

JAK SMAKUJE MISTRZOWSKIE ESPRESSO

Mistrzostwa Świata Barista (World Barista Championship) to najbardziej prestiżowy konkurs espresso na świecie. Zadaniem każdego zawodnika jest przygotowanie espresso, kawy mlecznej i dowolnego drinka na bazie espresso dla czterech sędziów sensorycznych.

Adam Chrząstowski: Michelin 2018

Spóźniłem się z napisaniem felietonu o dwa tygodnie, czekając na premierę michelinowskiego przewodnika "Main Cities of Europe 2018". Życzliwie przełożono mi termin oddania tekstu do redakcji, abym mógł na gorąco podzielić się z wami wrażeniami.

Adam Chrząstowski: Polowanie

Moim głównym zajęciem są ostatnio szkolenia i audyty w restauracjach w całej Polsce. To, co obserwuję w większości miejsc, przeraża chaosem i nieprzewidywalnością. Kojarzy mi się z nieustannym polowaniem - na inwestora, na pracownika, na gościa, na wykonawcę i na dostawcę.

JAROSŁAW DUMANOWSKI: "KUCHARZ WIELKOPOLSKI", CZYLI MIEĆ OSZCZĘDNIEJSZYM SPOSOBEM KARTOFLE

Inicjatywa Slow Food Wielkopolska, by wydać reprint pierwszej, rzadkiej edycji "Kucharza wielkopolskiego" z 1876 r. skłoniła mnie, by napisać kilka słów o tym zapomnianym bestsellerze. Jego autorką była Maria Śleżańska z domu Leitgeber, pochodząca z rodziny znanych poznańskich wydawców i księgarzy.

Adam Chrząstowski: Michelin i inni 2019

Tegoroczny przewodnik Michelin - Main Cities of Europe - długo kazał na siebie czekać. Do tej pory gala premierowa czerwonej książeczki zawierającej rekomendacje restauracji z głównych miast Europy odbywała się przed 10 marca. W tym roku nie było pompy, a przewodnik ukazał się 2-3 tygodnie później.

Adam Chrząstowki: Terra incognita - Apulia

Było to tak. Jest czerwiec, jesteśmy z rodziną nad Bałtykiem, wiatr hula, że mało łba nie urwie (ale za to kocham Bałtyk), siedzimy w namiocie i gramy w chińczyka.

Inne kategorie

Akademia Horeca

SYSTEMY MOTYWACYJNE A WZROSTY SPRZEDAŻOWE W KATEGORII NAPOJÓW

W poprzednich artykułach omawiane były tematy istotne dla wzrostu sprzedaży i zysków kategorii napojów. Szukaliśmy odpowiedzi na pytanie, dlaczego kwestią fundamentalną jest inwestowanie w szkolenia dla zespołu, jak dopasować napoje do potraw, jak wyceniać napoje, omawialiśmy nadchodzące trendy.
więcej

Video

Food Service Summit 2019 - relacja II
Food Service Summit 2019 - relacja
Food Service Summit 2019 - Nabo, Talerzyki
więcej